Што всушност е холестеролот? Холестеролот спаѓа во групата на органски соединенија наречени стероли кои се комбинација на алкохол и стероиди. Поедноставно кажано, тоа е супстанца многу слична на мастите. Се среќава во храна од животинско потекло, го има во крвта, мозокот и нервниот систем на човекот. Тој се наоѓа во мембраните на клетките на сите ткива и е неопходен за нормално функционирање на целиот организам. Така на пример, организмот го користи холестеролот за синтеза на хормони,  витамини (А, Д и Е),  киселини во жолчното ќесе. Тој помага при изградбата на нови клетки, но и ги изолира нервите.

И бидејќи е толку многу му е потребен на организмот, 80% од целокупниот холестерол самиот организам си го создава, а се внесува и преку исхраната. Синтетизираниот холестерол, и оној кој се внесува со храната, доаѓа во црниот дроб каде се сврзува со некои протеини и при тоа се формираат т.н. LDL и HDL холестеролите.  LDL холестеролот се разнесува до секоја клетка и ткиво во човечкиот организам. Инаку, LDL значи  Low Density Lipoproteins, односно липиди (масти) со ниска густина, познат уште како „лош“ холестерол. Ако постојат некакви нарушувања во метаболизмот на организмот, тогаш LDL холестеролот не може да се усвојува од страна на клетките и тогаш тој оди во крвта. Ако го има премногу во крвта, тој може да се таложи по ѕидовите на крвните садови при што се формираат злогласните артеросклеротични плаки (нешто како наслаги на крвните садови).

Во самиот организам постојат механизми кои можат ги разрушуваат овие плаки, но само ако тие се во почетен стадиум на нивното формирање. Токму за ова е одговорен т.н. HDL холестеролот (High Density Lipoproteins) познат како „добар“ холестерол кој го носи холестеролот од крвта повторно во црниот дроб. Ако количината на овие масни материи се прилично големи, организмот не успева сам да се справи со нив и тогаш нивото на холестеролот во крвта почнува да се зголемува. Но тоа никако не може да се утврди без направена анализа на крвта за вкупните маснотии. Понекогаш е чудно, човек не е дебел, не јаде многу масна храна, не чувствува некои тегоби па и нема причина да се сомнева дека нешто не е во ред. Но, ако се направи крвна слика за маснотиите во крвта и се покаже дека тие се покачени, ќе се зачуди и ќе се запраша во што е проблемот. Токму затоа треба од време на време да се провери крвната слика. Значи, ако нивото на холестеролот во организмот е високо, во крвта циркулираат масни жолтеникави топчиња кои може да се таложат на ѕидовите на артериите и да формираат плаки кои ги стеснуваат артериите. Ова стеснување води кон намалување на протокот на крвта, а тоа пак може да доведе до одредени срцеви проблеми, па дури и да дојде до инфаркт.

Мислењата на докторите во врска со холестеролот се различни, но едно е важно, ако содржината на холестеролот во организмот е покачена, веднаш се препишуваат таблети. Се поставува прашањето дали е тоа потребно? Важно е да се нагласи дека ако се промени начинот на исхраната може да се намали нивото на холестеролот. Дали тоа ќе се случи или не е индивидуално, но секако вреди да се проба да се намали холестеролот прво на ваков начин.

Постојат два вида на холестерол и тоа диетален и серумски холестерол. Холестеролот што се добива преку храната или диетален холестерол, во основа има животинско потекло. Еве пример: во едно јајце (во жолчката) има 275 мг холестерол, додека во јаболкото нема воопшто. Се препорачува дневна доза на прием на холестерол до 300 мг, што значи дека слободно може да консумирате едно јајце на ден.

Серумскиот холестерол циркулира во крвта и се определува со помош на специјални методи. Постојат два вида серумски холестерол. HDL,  или „добар“ холестерол кој се смета за добар заради неговата особина да ги чисти артериите. Колку што го има повеќе, толку е подобро. LDL, односно „лошиот“ холестерол ги запушува артериите и затоа за него се вели дека е лош. Колку го има помалку во организмот, толку е подобро.

Но, да кажеме неколку зборови и во врска со исхраната.

Многу е важен изборот на маснотијата што се користи при подготовка на храната. Секое семејство користи различни видови на маснотии. Главно тоа се: масло од сончоглед, маслиново масло, свинска маст, путер, маргарин. Во последно време во маркетите може да се набави и палметинско масло. Веднаш да споменам дека маргаринот и палметинското масло треба да се исклучи од исхраната.  Маргаринот содржи материи кои се штетни за организмот, а тоа се т. н. транс изомери кои ги покачуваат триглицеридите во крвта. Палметинското масло, пак, содржи многу заситени масни киселини кои го покачуваат холестеролот во крвта. Секоја од останатите видови на маснотии си има своја намена и секоја е помалку или повеќе корисна или штетна. Можете да дознаете подетално за тоа која маснотија што содржи, што е корисно, а што штетно во оваа статија.

Прашање е каква храна треба да се внесува, односно каква храна треба да се избегнува за да не дојде до зголемување на холестеролот во крвта, а ако е покачен, тогаш како тој да се намали. Прво и основно е да се намали, а не да се исклучи вносот на маснотиите. Нутриционистите велат дека заситените масни киселини (масти) го покачуваат нивото на холестеролот, а полинезаситените масни киселини го намалуваат. Да појасниме, масните киселини се составен дел на секоја маснотија. Д-р Доналд Макнамара, професор диетолог на Универзитетот во Аризона, вели дела заситените масни киселини се 3 пати поштетни од диеталниот холестерол.

  1. Кои маснотии да се користат? Оние маснотии кои содржат поголема содржина на заситени масни киселини треба да се избегнуваат, а да се консумираат оние кои содржат монозаситени и/или полинезаситени масни киселини. Така, маслиновото масло, маслото од ореви, авокадото, кикирики, се богати со мононезаситени масни киселини и се препорачуваат да се консумираат. Тука треба да се нагласи дека не треба да се додаваат во храната, туку треба другите масла да се заменат со овие. Навистина не се евтини, но за здравје се исплати да се даде некој денар повеќе. Научно е докажано дека мононезаситени масти го намалуваат вкупниот холестероли, односно го намалуваат „лошиот“, а „добриот“ останува непроменет.
  2. Треба да се намали, но не да се исклучи, консумирањето на јајцата. Доволно е да се изедат барем 3 јајца во неделата, а некаде прочитав дека е дозволено и едно на ден, затоа што жолчката, а особено белката на јајцето содржат многу корисни материи (протеини) за организмот. Еве еден совет, доколку сте љубител на омлет, направете го од 1 цело јајце и 2-3 белки. Вкусот нема да се промени.
  3. Прехранбените влакна и пектинот го намалуваат холестеролот. За пектинот следува посебна статија, а за прехранбените влакна можете повеќе да прочитате овдеПектинот е супстанца која во организмот не се вари, таа само влегува и излегува од него, но при тоа со себе ги носи отровите и што е уште поважно маснотиите. Значи, пектинот го намалува холестеролот. Него го има најмногу во јаболкото. За жал, кај нас (барем јас не сум нашла) не може да се набави чист јаболков пектин. Јас го набавувам од Бугарија. Прехранбените влакна ги има најмногу во лебот направен од цело зрно или со трици и во мешункастите растенија како на пример во леќата, гравот, боранијата, грашарот, па тие треба редовно да се консумираат. Единствен проблем е што денешнава младина никако не можеме да ја натераме да ги јаде овие зеленчуци :). А за црниот леб, или леб со трици, овес, `рж, и не е потребно да се говори. Утврдено е дека овесните снегулки се подеднакво добри како и мешункастите растенија. Доволно е да се изедат половина чашки овесни снегулки, во вид на некаква каша, на пример со обезмастено млеко, па да се намали холестеролот во крвта.
  4. Се препорачува да се консумира посно говедско месо, а тоа значи да се отстрани секаква маснотија од него.
  5. Млеко. Консумирајте млеко со мала масленост.
  6. За намалување на холестеролот одлично е да се јаде повеќе зеленчук и овошје. Сите тие содржат многу прехранбени влака, пектин, витамини.
  7. Треба да се консумира што повеќе лук и тоа свеж. Велат дека свежиот лук делува ефикасно против холестерол. Термички третираниот лук ги губи таквите својства. Со лукот има еден проблем, тоа е мирисот, заради што и многумина не го сакаат. Во Јапонија прават екстракт од лук, без мирис, ама што фајде од тоа, кога кај нас го нема.
  8. Се препорачува да се консумира риба барем два пати во неделата по 100 г . Зошто? Затоа што, на пример, туната, лососот, содржат многу полинезаситени масни киселини од групата на омега-3 кои го спречуваат формирањето на плаките. Инаку омега-3 масните киселини се наоѓа и во маслата од лен, коноп, соја, но и во оревите.
  9. Намалете го кафето, а ако пак веќе не можете без утринско кафе тогаш пијте филтрирано кафе. Финските истражувачи покажале дека филтрираното кафе не го покачува холестеролот во крвта. Се уште не им е познато кој е механизмот, но нивните испитаници го потврдиле тоа во практика.
  10. Во последно време, многу се популарни семките од сусам, сончоглед, лен, тиква. Јас кон нив би додала и бадем. На пазар може да се купат сите овие семки и свежо да ви ги сомелат. Ако веќе се користи смеса од мелени семки, не е лошо да се знае дека тие се многу калорични и дека содржат многу маснотии. Овие маснотии се подложни на расипување, па затоа треба да се чуваат во ладилник, а најдобро е да се меле помала доза и почесто.
  11. И последно, внимавајте на вашата тежина.