Јајцето e едно од најценетите хранливи продукти. Содржи такви состојки што го прават незаменливо во исхраната не само на здравите луѓе, туку и на луѓето кои бледуваат од определени болести, а има и важна улога во подготовката на многу диетални оброци. Хранливата вредност на јајцето е резултат на присуството на важни, добро избалансирани хранливи материи. Токму затоа јајцето е присутно секогаш и во секој дом, а од него може да се направат стотина различни јадења.

Главните составни делови на јајцето се протеините, мастите, есенцијалните масни киселини, лецитинот, холестеролот, минералите и витамините.

Белката на јацето содржи околу 90% вода, а преостанатиот дел ја сочинуваат приближно 40 различни видови протеини. Најпознати протеини се албуминот, трансферинот, лисозимот, овомуцинот. Овомуцинот е одговорен за алергиските дејства во човековиот организам, додека трансферинот е одговорен за пренос на железото во крвта.

Жолчката на едно средно големо јајце содржи протеини, холестерол, јаглехидрати, како и полинезаситени, мононезаситени и заситени масни киселини.

Во јајцето се присутни и голем број на макроелементи и микроелементи кои се корисни за човечкиот организам. Така, 100 g јајце ги содржи следните макроелементи: 185 mg фосфор, 2-7 mg железо, 55 mg калциум; и следните микроелементи: јод, бакар, кобалт. Во јајцето е присутен ретинолот (1500-2500 mg), рибофлавинот (0,3-0,5 mg), пиридоксинаот (1-2 mg). Енергетската вредност на 100 g јајце изнесува 649 кJ, односно 155 кcal.

Подготовка на јајцата

Mожеби најважно од се е што во споредба со други хранливи продукти, усвојувањето на минералите и витамините од јајцето во живиот организам не се намалува по термичката обработка на јацето. Јацето може да се вари, да се пече, од него се прават вкусни сосови, намази, а е и главен составен дел на кралицата на слатките – тортата. Сепак, едно нешто треба да се запомни при подготвувањето на јајцето:

НЕ СМЕЕТЕ ДА ВАРИТЕ ЈАЈЦЕ ВО МИКРОБРАНОВА ПЕЧКА. Тоа ќе експодира.

Варено или живо јајце?

Сега одиме со малку хемија, но пред да започнеме, треба да се истакне дека белковина и протеин е едно и исто, а белката на јајцето содржи, како што беше кажано погоре, различни видови белковини, односно протеини.

Покачувањето на температурата, што е придружен ефект на сите типови на подготвување на храна, води кон денатурација на протеините. Што значи денатурација? Тоа значи дека протеините ја менуваат својата структура, при што ги губат своите природни особини. Токму затоа при термичка обработка на јајцето (варење, печење, пржење) белката не е повеќе проѕирна туку станува млечно бела, што значи дека настанала нејзина денатурација.

Оттука, логично следуваат некои прашања: Што е подобро да се консумира, варено или сирово јајце? Кој протеин подобро се усвојува, сиров или варен? Зошто е неопходно да се вари јајцето?

Последните испитувања објавени во научното списание Journal of Nutrition недвосмислено укажуваат дека усвојувањето на варените јајца изнесува 91%, во тек од 24 часа, додека усвојувањето на сировите јајца е околу 50%. Тоа значи дека денатурирацијата на протеините доведува до побрзо нивно усвојување од страна на организмот.

А сега одговор на следното прашање, односно зошто е неопходно да се вари јајцето? Се поставува прашањето, дали е можно, преку јајцето човек да се зарази од некоја инфекциона болест како на пример салмонела, птичји грип или слични болести? Се разбира дека може, но се зависи од санитарната контрола на одгледување на кокошките и производството на јајцата. Меѓутоа, треба да имате на ум дека самото јаце умее да се штити од навлегување на бактерии во неговата внатрешност. Како прво, на површината од лушпата на јајцето има една тенка антибактериска обвивка која претставува многу тенок слој од слуз и оневозможува навлегување на бактерии во внатрешноста на јајцето. Токму затоа јајцата, наменети за подолготрајно чување не смеат да се мијат, доволно е само да се избришат со сува крпа. Како второ, самата лушпа е доволно тврда и не дозволува навлегување на определени бактерии. Како трето, под самата лушпа постои тенок филм кој исто така не дозволува навлегување на бактериите.

Дали лица кои патат од холестерол треба да јадат јајца?

Една од дилемите која често е присутна меѓу луѓето е дали оние лица кои имаат покачено ниво на холестерол во крвта треба да консумираат јајца или не. Оваа дилема се јавува токму поради холестеролот кој е присутен во јацето. Меѓутоа, како што беше кажано, во белката на јајцето има лецитин, а холестеролот се наоѓа во жолчката. Односот на лецитинот и холестеролот е приближно 6:1 што е оптимален сооднос на овие две материи. Познато е дека лецитинот има особина да ја стабилизира липидната размена (холестеролот е липид – маснотија) така што го намалува вишокот на холестерол во крвта. Според тоа, лица со покачен холестерол слободно можат да консумираат 2-3 јајца во неделата, додека на здравите лица им е дозволено конзумирање до 2 јајца дневно.

Запомнете дека рокот на чување на јајца во ладилник изнесува околу 30 дена, додека на собна температура, не повеќе од 12 дена. Белката од јајце може слободно да се замрзне и по одмрзнувањето, таа не ги губи своите својства. Според тоа, ако од некои причини е потребно да употребите само жолчка, белката не ја фрлајте. Ставете ја во пластичен сад и чувајте ја во замрзнувач. Доколку по некој ден повторно ви остане неупотребена друга белка, само додадете ја во садот врз претходно смрзнатите белки и вратете го садот во замрзнувачот. Откако ќе соберете доволно белки (5-7), можете да ги одмрзнете и од нив да направите вкусен Бел колач.

Внимавајте на жолто-зелената боја кај варените јајца!!!

Дали сте се запрашале зошто, многу често под лушпата на велигденските јајца се гледа жолто-зелено обојување? Тоа може да се види не само кај велигденските јајца, туку и кај секое јајце кое долго време се вари. Повторно хемијата ни го дава одговорот. Појавата на жолто-зеленото обојување е резултат на хемиската реакција која настанува меѓу сулфурводородот што е продукт на разложување на бековините со железото на клетката. Во, јајце на кое ќе забележите вакво обојување не е препорачливо да се јаде.

Празник на јајцето

Уште еден податок, кој верувам не ви е познат, но кој ја потврдува важноста на јајцето во исхраната. Во 1966 година на состанокот на интернационалната комисија за јајца (International Egg Commission) во Виена е предложено секој втор петок во октомври да се слави како „ден на јајцето“. Не секој продукт добива свој ден во годината!